wystarczająco nośne ciała
monika zawadzka
260924
Obecność
W wystawie „Dolne, obecne!” staję wobec miasta jako doświadczenia cielesnego i wchodzę w nie sobą. Impulsem do tego ruchu jest silne przekonanie, że życie psychiczne, intelektualne, duchowe i społeczne nie istnieje ani poza, ani ponad materialnym kontekstem, lecz powstaje w nieusuwalnej wymianie z architekturą, krajobrazem, miejscem – ich wielkościami, rytmami, fakturami i niezliczonymi możliwościami bycia – możliwościami obecności.
Miasto poznajemy na różne sposoby, ale zawsze ze swoimi ciałami. Miarowy rytm kroków, zmiana perspektywy widzenia, odczucie wejścia w cień, zmęczenie pokonywaną odległością, sekwencje mijanych osłonięć i otwarć składają się na ucieleśnione doświadczenie miejsca, powstające pomiędzy otoczeniem a poruszającą się w nim osobą (Varela, Thompson, Rosch 1991; Jelić i in. 2016). Miejskość odbieramy cieleśnie oraz zmysłowo i to ciała od samego początku precyzyjnie wytyczają zakres naszej relacji z otoczeniem (Shusterman 2010); Sennett 1996). Także moja praktyka badawcza i artystyczna jest zakorzeniona w tej wymianie: miasto poznaję, chodząc, wracając w te same miejsca, fotografując, mierząc i porównując. Ruch i postrzeganie są wewnętrzną częścią procesu rozumienia, a nie sposobem docierania do przedmiotu badań. To, co później przedstawione w rysunku, fotografii, analizie, wcześniej zostało bezpośrednio napotkane.
Obecność ma tu dwa kierunki. Jesteśmy obecni w mieście, ale ono również pozostaje przy nas – w myślach, emocjach i przy naszych ciałach. Ściany ulic, asfalt i bruk, fasady, witryny i bramy niezmiennie towarzyszą setkom przejść i powrotów. Wciąż i wciąż na nowo znajdujemy się wobec tych samych elementów, osłon, ekspozycji. Towarzysząca nam forma stopniowo osadza się w codzienności, a miasto wchodzi głęboko w nas.
W swoich miejskich działaniach od zawsze upominam się o przywrócenie murom, ścianom i fasadom kamienic uznania oraz należnego udziału w życiu miast. W studiach i pracach koronną rolę w tworzeniu miejskości przypisuję zwyczajnej, zwartej zabudowie miast i miasteczek – kamienicom, czynszówkom, domom miejskim. Badam ich zewnętrzne, fasadowe ściany, które funkcjonują jak regulujące komunikację membrany – przegrody o podwójnej naturze: jedną stroną domykają wnętrza mieszkań, drugą – wnętrza ulic oraz placów. Materialna masa tych ścian, pomimo ażurowej wycinanki okien, witryn, drzwi i bram, wyraźnie rozdziela dwa miejskie środowiska, pozostając jednocześnie miejscem nieustannej wymiany między publicznym a prywatnym. Ich fasady, łącząc się w ciągłe pierzeje, tworzą scenę publiczną, której scenografie towarzyszą ludziom w momentach świętowania, ale też w chwilach zwykłego zmęczenia czy znużenia. To właśnie w osobliwej artykulacji owych ścian: w wielkościach, proporcjach, podziałach, niewielkich przesunięciach i odkształceniach znajduję drogocenną żywotność lokalnej formy urbanistycznej, której moc oddziaływania często pozostaje poza polem naszej świadomej uwagi.
Bezpośrednie doświadczanie miejsca jest więc ciągle ponawianym pytaniem o jego materialny kształt: jeśli pewne przestrzenie przyciągają nas, prowadzą, pozwalają zwolnić, zniknąć albo pozostać pośród innych – jeśli odczuwamy ich gęstość, ciągłość, otwartość czy bliskość – warto pytać, z czego te konkretne jakości są zrobione?

Foto Rafał Palcek

Foto Rafał Placek
Zetknięcie
Atmosfery i żywotności europejskich miast, za którymi tęsknimy i które planujemy odwiedzić, nie tworzą wyjątkowe budynki, oryginalność monumentów czy rozpoznawalność architektonicznych ikon, lecz trwanie, dzień po dniu, zwyczajnej zabudowy – miejskich domów ustawionych wzdłuż ulic, ciągłych pierzei o powtarzalnych podziałach i proporcjach z usługami rytmicznie usytuowanymi w przyziemiach. W nawarstwianiu i fizycznej bliskości tkanki zabudowy codzienne praktyki zamieszkiwania splatają się z materialnym ciałem miasta. Stąd decyzja, by w sercu badań nad przestrzenną tożsamością dzielnicy umieścić fasady dolnomiejskich kamienic, silnie połączone tu ze sobą w zwarte ściany pierzejowe ulic, które jako turyści, pracownicy czy mieszkańcy każdego dnia przemierzamy.
Wystawa rozwija także moje wcześniejsze badania nad relacyjnością architektury miasta, poświęcone subtelnym stosunkom geometrycznym w obszarach połączeń kamienic, które nazywam miejscami-zetknięcia-fasad. Wiele czasu poświęciłam tym niemal niewidocznym przestrzeniom, wierząc, że w zetknięciach budynków szczególnie wyraźnie ujawnia się zagęszczona energia miejskiej formy. Przesunięcie uwagi z fasad ku miejscom ich połączeń w ciągłej pierzei pozwala docenić, w jaki sposób pojedyncza kamienica zostaje dookreślona przez swoje sąsiedztwo i jednocześnie współtworzy z nim znacznie większą całość. Trudno to dostrzec, ale to właśnie w miejscach-zetknięcia-fasad, za sprawą magii relacji zawiązanej przez formę, architektoniczne staje się miejskim.
Większą całością, do której się odnoszę, jest miasto o przestrzeniach typu europejskiego. Jego zwarta zabudowa wyraźnie odgradza prywatne od publicznego. Przestrzenie publiczne tworzą sieć ulic i placów, a nieprzebrana mnogość kamienic przeważa nad policzalnymi monumentami miejskimi (Zawadzka 2017). Tak ukształtowane europejskie miasto można pomyśleć jako miejski prototyp – układ podstawowych relacji powtarzający się w tysiącach miast i miasteczek kontynentu, a zarazem zdolny do wcielania się w zróżnicowane typy. Każdy z nich zyskuje lokalną tożsamość przestrzenną, dającą się opisać poprzez zespół charakterystycznych cech miasta czy dzielnicy (Zawadzka 2020). Gdańskie Dolne Miasto jest właśnie jedną z wielu manifestacji prototypu europejskiej miejskości.
Lokalna tożsamość przestrzenna nie wynika ani z identyczności tworzących ją kształtów czy ich właściwości, ani z całkowitej ich odmienności – powstaje w szczelinie pomiędzy podobieństwem i różnicą. Powtarzalność pozwala rozpoznawać w lokalnej formie cechy miejskiego prototypu, różnice zaś chronią ją przed nadmierną jednorodnością. I to właśnie dzięki tym drugim – odchyłkom, przesunięciom, odstępstwom od symetrii i regularności – forma urbanistyczna pozostaje jednocześnie spoista i żywa, pulsująca i migotliwa (Zawadzka 2013). Te drobne skarby lokalnych geometrii ukazują się patrzącemu dopiero przy odpowiednio skupionym spojrzeniu. Uważna obserwacja jest więc aktem troski o istniejące miejsce, a jego przekształcenie wymaga uchwycenia właściwości, które pozwalają większej całości trwać.
W miejskiej materii spotykają się bowiem różne porządki czasu. Lokalne materiały budowlane wnoszą dawną, często niemal geologiczną historię, domy starzeją się, są naprawiane, przebudowywane lub zastępowane, podczas gdy linie zabudowy oraz przebieg pierzei zmieniają się w jeszcze innym, powolniejszym cyklu. Miasto narasta w czasie: kolejne przekształcenia nakładają się na wcześniejsze struktury, zachowując część ich powiązań i zmieniając inne. Dolnomiejska tkanka nosi wyraźne ślady gwałtownych przerwań – wojennych zniszczeń, wcześniejszych przebudów, późniejszych rozbiórek i przeróbek – zwarte pierzeje miejscami otwierają się wyrwami, a nowe nie zawsze uznaje stare. Fascynująca jest nie tyle sama dekompozycja dzielnicy, ile zdolność miejskiej formy do zachowania, w warunkach nieciągłości, rozpoznawalnej atmosfery i autentycznej żywotności miejsca. Ta zdolność wiąże się ze spojeniem elementów o różnym tempie przemian, z których część trwa w rytmach znacznie dłuższych niż ludzkie życia, którym daje zamieszkanie (Røyne 2020).
Wystawa „Dolne, obecne!” nie rekonstruuje narastania dolnomiejskiej zabudowy w czasie. Poprzez kolaże, reliefy, teksty, ścieżki dźwiękowe czy sekwencje obrazów próbuje miejską formę rozłożyć, przeskalować, przemieścić i ponownie udostępnić percepcji. W tym przekształceniu ważna jest dla mnie rzeczywista anatomia badanej miejskości: to, w jaki sposób ukształtowane są fasady kamienic, jak ich podstawowe elementy łączą się ze sobą w większą, pierzejową strukturę i jak stwarzają przestrzeń, którą potrafimy rozpoznać jako konkretny zaułek, zapamiętaną ulicę, ulubiony fragment dzielnicy.
Jednak sama anatomia nie wystarcza. Pytanie o budowę formy urbanistycznej prowadzi dalej: co forma może unieść, co wesprzeć? Jeśli ukształtowana w określony sposób miejska materia oddziałuje na to, jak postrzegamy otoczenie, jak się poruszamy, jacy jesteśmy w obecności innych, to pytanie o formę urbanistyczną staje się zarazem pytaniem o to, jakie sposoby bycia i jakie zachowania może podtrzymywać.
Nośność
Moje pytanie o warunki miejskiego życia wypływa z badań nad formą i jednocześnie je poprzedza. Relacje pomiędzy budynkami, rytmy ulic i ciągłość pierzei nigdy nie interesowały mnie wyłącznie jako układy przestrzenne. Równie ważne było to, w jaki sposób miejska forma uczestniczy w tworzeniu oprawy dla ludzkiego bycia, szczególnie zaś bycia razem z innymi – jak konstruuje sposoby pozostawania w tym samym czasie i w tej samej przestrzeni z nieznajomymi. W zwartym mieście europejskim sprawdzoną sceną spotkań z innością jest dostępna dla każdego sieć przestrzeni publicznych, wypełniająca wolumen rozpięty między ciągłymi pierzejami ulic i placów.
Przestrzeń publiczna jest wyjątkowo cennym laboratorium współobecności. Ten, którego mijam na ulicy – bliski obcy – pozostaje obcy, ale jego ciało znajduje się w zasięgu moich zmysłów i działań, podobnie jak moje znajduje się w zasięgu jego. Każdego dnia, poprzez powtarzające się spotkania, gesty, spojrzenia, zbliżenia oraz wycofania na ulicach i placach miast ćwiczymy elementarną umiejętność bycia pośród innych. Forma urbanistyczna tworzy dla tych codziennych kontaktów konkretną, fizyczną ramę – a sposobność pozostawania obok okazuje się jedną z rzeczy, które może ona materialnie podtrzymywać (Gehl 2009). Powtarzalność takich spotkań sprawia, że niektórzy obcy stają się z czasem rozpoznawalni – ich i nasza obecność zaczyna należeć do miejsca. Podparta przez formę współobecność może w ten sposób sprzyjać publicznej znajomości (public familiarity) i gruntować poczucie przynależności bez przekształcania obcości w więź (Blokland, Nast 2014; Zahnow, Corcoran 2025).
Materialna forma urbanistyczna nie jest bowiem neutralnym tłem ludzkiej egzystencji. Skala ulicy, odległości pomiędzy jej ścianami, ciągłość pierzei, rytm witryn, drzwi, bram, relacje pomiędzy publicznym i prywatnym, światłem i cieniem współtworzą konkretne miejsce, w którym jedne zachowania stają się łatwe i bardziej prawdopodobne, inne trudniejsze lub rzadsze. Forma nie determinuje sposobu życia w danym miejscu, lecz kształtuje pole jego materialnych możliwości. Takie rozumienie możliwości jest bliskie pojęciu affordance – potencji działania, która nie należy wyłącznie do podmiotu ani też do materialnego środowiska, lecz powstaje pomiędzy nimi (Gibson 1979; Chemero 2003).
Dotykam tu kluczowej dla pola moich badań kategorii nośności formy urbanistycznej. Rozumiem ją jako umiejętność tworzenia i podtrzymywania warunków miejskiego życia. Pojęcie to zachowuje u mnie swoje podstawowe, konstrukcyjne znaczenie – zdolność struktury do przenoszenia obciążeń bez utraty właściwości, które pozwalają jej pełnić swoją funkcję. W odniesieniu do formy pojęcie zyskuje szersze znaczenie: oznacza jej potencjalną zdolność do przyjmowania i podtrzymywania różnych sposobów zamieszkiwania miejsca. Nośność nie określa więc pożądanego sposobu bycia ani zestawu zachowań przypisanych do określonej formy. Dotyczy pojemności warunków, jakie potrafi ona wytworzyć: tego, czy mogą się w nich wydarzać spotkania i wycofania, przechodzenia i zatrzymania, ekspozycje i osłony, bycie samemu i pośród innych. Jedne z tych możliwości się urzeczywistniają, inne pozostają potencjalne. Istotna jest sama zdolność formy do utrzymywania otwartej listy owych możliwości.
W tym sensie formę urbanistyczną traktuję jako aktywny składnik miejskiej niszy ludzkiej. Pojęcie niszy wywodzi się z ekologicznego myślenia o organizmach pozostających w nieustannej relacji ze swoim środowiskiem, będącym częścią przyrody. Nisza oznacza otoczenie i warunki, które organizmy zastają, zamieszkują, a zarazem współtworzą i przekształcają poprzez własną aktywność (Odling-Smee, Laland, Feldman 2003). Jako ludzie wkraczamy do miasta, zastajemy je ukształtowane, zamieszkujemy i przekształcamy, ono zaś zwrotnie kształtuje warunki naszego życia. Takie ujęcie pozwala spojrzeć na miasto nie jak na strukturę przeciwstawioną przyrodzie, lecz dynamiczną postać środowiska tworzonego przez gatunek ludzki (Mancuso 2025).
Jedną z historycznie wykształconych nisz jest właśnie zwarte miasto europejskie. Bliskie jest mi twierdzenie Aldo Rossiego dotyczące trwałości formy urbanistycznej, według którego funkcje i sposoby użytkowania przemijają szybciej niż typy zabudowy, które je przyjmują (Rossi 1966). Typy te nie dotrwały do naszych czasów niezmienione: były wielokrotnie przebudowywane, zagęszczane, naprawiane oraz uzupełniane, a wciąż na nowo otwierają przed nami wielorakie sposoby miejskiej aktywności. Długa historia i częste przekształcenia pozwalają w zwartym mieście europejskim widzieć model wypróbowany w przyjmowaniu zmiany: wystarczająco nośny, by objąć mnogie sposoby życia, a dzięki temu różniących się od siebie ludzi – co w dzisiejszym świecie jest wartością nie do przecenienia. Dlatego tę sprawdzoną w kolejnych przekształceniach zdolność miasta do przechodzenia przez zmianę bez utraty własnej nośności nazywam dojrzałością.
Dojrzała forma urbanistyczna byłaby więc dostatecznie określona, by zachowywać uporządkowanie, oraz dostatecznie plastyczna, by przyjmować w siebie zmianę. Jej rafinowanie interesuje mnie jako proces kolejnych kroków, pomiędzy którymi forma wciąż trwa. Zmiana może następować etapami: poprzez rozpoznanie, ingerencję, obserwację jej skutków, korektę i dalsze trwanie. To jednak wymaga czasu. I skupienia.
Trwanie
Kryzys planetarny nadaje pytaniu o przyszłość formy urbanistycznej dodatkową pilność. W warunkach ograniczonych zasobów przed architekturą i miastem stoi pytanie: czy i ile powinniśmy nadal budować? (Springer 2024). Jeśli produkcja nowej zabudowy przestaje być oczywistą odpowiedzią na potrzeby miast, ciężar projektowania przesuwa się ku temu, co istnieje. Przekształcanie, dogęszczanie, adaptacje, naprawy i niekiedy świadome powstrzymywanie się od ingerencji stają się podstawowymi praktykami projektowymi. Oznacza to także konieczność skierowania uwagi ku zabudowie starej, uszkodzonej czy technicznie zużytej – traktowanie zużycia jako stanu wymagającego rozpoznania, nie jako argumentu za zastąpieniem.
W takim świecie szczególnego znaczenia nabiera długowieczność miejskiej formy. Nie oznacza ona jednak samego przedłużania materialnego istnienia. Współczesna kategoria healthspan (długości życia w zdrowiu) przesuwa uwagę z samej długości życia na zachowanie zdolności do działania i adaptacji (Sims, Yeager 2022; Wright 2025). Przeniesienie tej perspektywy na miasto pozwala mówić o urbanspan: czasie, przez który forma pozostaje w dobrej kondycji, przechodząc przez kolejne zmiany.
Nie chodzi więc o maksymalną trwałość, najwyższą wydajność czy doskonałą odporność. Ważniejsza od „maksymalności” staje się „wystarczającość” – czy istniejące pozostaje wystarczająco nośne, by życie mogło się w nim nadal wydarzać? Im mniej możemy pozwolić sobie na zastępowanie istniejącej zabudowy nową, tym ważniejsze jest uchwycenie, co w niej działa, co wymaga naprawy i co można zmienić bez utraty tych jej właściwości, których znaczenia możemy jeszcze w pełni nie dostrzegać (Springer 2024). To, co istnieje, nie jest pozostałością po wcześniejszym mieście ani ograniczeniem dla projektowania, lecz jego podstawowym zasobem – materią następnych przekształceń.
Warunki życia tworzone przez miejską formę mogą zanikać powoli, niedostrzegalnie. Kolejne przerwania ciągłości, zamknięcia dostępów, grodzenie, usuwanie przejść i połączeń czy upraszczanie relacji pomiędzy domem oraz ulicą mogą pojedynczo wydawać się nieznaczące, lecz ich kumulacja sukcesywnie ogranicza repertuar praktyk możliwych w danym miejscu. Powolna przemiana materialnej tkanki może w ten sposób prowadzić do stopniowej utraty warunków podtrzymujących określone sposoby miejskiego życia (Nixon 2025). W takim ujęciu otwiera się przestrzeń dla powolnej przemocy urbanistycznej: procesu, w którym mieszkańcy pozostają na swoim miejscu, lecz materialne warunki pozwalające im żyć we własny, określony sposób znikają.
„Dolne, obecne!” chce być zachętą do prowadzenia miejskich laboratoriów, w których badanie nie jest zamkniętym etapem przygotowawczym, lecz praktyką ciągłej analizy formy urbanistycznej i sposobów jej zamieszkiwania: chodzenia, mierzenia, porównywania, dotykania, rejestrowania dostrzeganych zmian. Analiza nie może przy tym ograniczać się do oceny technicznego stanu tkanki zabudowy – w obecnym kryzysie zasobów zużycie nie powinno przesądzać o końcu miejskiego życia. Pogłębione, ucieleśnione badanie wydłuża czas namysłu poprzedzający ingerencję, pozwalając uważniej przyjrzeć się temu, co istnieje, zanim zdecydujemy o zmianie. W tym sensie laboratorium miejskie zawiera element troski, a uważność staje się metodą poznawczą.
W miejskim laboratorium jesteśmy dziś razem z maszynami: skanerami, aparatami, dronami oraz systemami cyfrowej analizy i sztucznej inteligencji. Ich obecność nie musi służyć przyspieszaniu produkcji kolejnych rozwiązań – może wspierać troskę o to, co istniejące. Badania typologiczne formy urbanistycznej, których prowadzenie wcześniej wymagało ode mnie lat pracy, dzięki narzędziom cyfrowego widzenia, pomiaru oraz analizy mogą teraz objąć większą liczbę dzielnic, przypadków i skal w znacznie krótszym czasie. Ludzkie kolaboracje z maszynami zwiększają rozdzielczość obserwacji, pozwalając w dużych zbiorach danych identyfikować powtarzalności i odstępstwa trudne do uchwycenia ludzkim spojrzeniem. Nie zastępują ucieleśnionego doświadczania przestrzeni, lecz poszerzają i pogłębiają możliwości badania miasta. Przyspieszają analizy, byśmy nie musieli przyspieszać ingerencji. I tu powolność spotyka się z szybkością: utrata może następować stopniowo, ale czas rozpoznania i reakcji ma krytyczne znaczenie.
Żyjące ciała
Nie umiemy precyzyjnie narysować przyszłości miasta. Nie potrafimy też określić granic jego możliwych transformacji. Szczególna odpowiedzialność spoczywa na władzach miast, gdyż zarządzanie ludzką niszą wymaga czujnego rozpoznawania zasobów i reagowania na ich ubożenie politykami przestrzennymi – jeszcze zanim materialna strata stanie się nieodwracalna. Jak rozróżnić, która zmiana wzmacnia możliwości formy, a która je osłabia? Na ile forma może się zmienić, pozostając jednocześnie sobą? Jakich narzędzi potrzebujemy, by regularnie to sprawdzać?
Współczesna myśl projektowa coraz rzadziej pyta, jakie nowe formy powinniśmy tworzyć. Ważniejsze stają się sposoby pracy z tymi, które już istnieją. Oraz kwestia, czy uda się prowadzić miejskie laboratoria z wystarczającą cierpliwością, by zamiast sięgać po nowe, rozwijać możliwości tego, co wokoło, na wyciągnięcie ręki? To, co już istnieje, nie jest wyłącznie przeszłością. Trwa blisko, przy nas i przy naszych ciałach.
Długowieczność miasta można zatem rozumieć jako szansę na jego dojrzałość – podobnie jak w przypadku ludzi, starzenie to nie przywilej dany każdemu miastu. Obdarza mocą przechodzenia przez zmianę bez utraty żywotności; tej żywotności, którą odczuwamy, wtuleni policzkiem w chłodną i chropowatą ścianę troskliwej niszy, jaką dla ludzi bywa ich miasto.
Dolne, obecne…!
bibliografia
Blokland T., Nast J., From Public Familiarity to Comfort Zone: The Relevance of Absent Ties for Belonging in Berlin’s Mixed Neighbourhoods, „International Journal of Urban and Regional Research” 2014, 38(4), s. 1142–1159.
Chemero A., An Outline of a Theory of Affordances, „Ecological Psychology” 2003, 15(2), s. 181–195.
Gehl J., Życie między budynkami. Użytkowanie przestrzeni publicznych, tłum. M.A. Urbańska, Wydawnictwo RAM, Kraków 2009.
Gibson J.J., The Ecological Approach to Visual Perception, Houghton Mifflin, Boston 1979.
Grosz E., Architecture from the Outside: Essays on Virtual and Real Space, MIT Press, Cambridge, MA 2001.
Jelić A., Tieri G., De Matteis F., Babiloni F., Gallese V., The Enactive Approach to Architectural Experience: A Neurophysiological Perspective on Embodiment, Motivation, and Affordances, „Frontiers in Psychology” 2016, 7, art. 481.
Mancuso S., Fitopolis. Miasto, które żyje, tłum. J. Ganobis, Libra PL, Rzeszów 2025.
Nixon R., Powolna przemoc i ekologia ubogich, tłum. T. Adamczewski, T. Dobrogoszcz, K. Więckowska, Wydawnictwo w Podwórku, Gdańsk 2025.
Odling-Smee F.J., Laland K.N., Feldman M.W., Niche Construction: The Neglected Process in Evolution, Princeton University Press, Princeton 2003.
Rossi A., L’architettura della città, Marsilio, Padova 1966.
Røyne A., Siła pierwiastków. Jak chemia kształtuje nasze życie, tłum. E.J. Jasińska, Znak, Kraków 2020.
Sennett R., Ciało i kamień. Człowiek i miasto w cywilizacji Zachodu, tłum. M. Konikowska, Marabut, Gdańsk 1996.
Shusterman R., Świadomość ciała. Dociekania z zakresu somaestetyki, tłum. W. Małecki, S. Stankiewicz, Universitas, Kraków 2010.
Sims S.T., Yeager S., Next Level: Your Guide to Kicking Ass, Feeling Great, and Crushing Goals Through Menopause and Beyond, Rodale Books, New York 2022.
Springer F., Szara godzina. Czas na nową architekturę, Karakter, Kraków 2024.
Varela F.J., Thompson E., Rosch E., The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience, MIT Press, Cambridge, MA 1991.
Wright V., Menopauza i siła, tłum. J. Grabarek, Filia, Poznań 2026.
Zahnow R., Corcoran J., From Communal Places to Comfort Zones: Familiar Stranger Encounters in Everyday Life as a Form of Belonging, „Urban Studies” 2025, 62(4), s. 754–771.
Zawadzka M., Miejsca-zetknięcia-fasad, jako zagadnienie spójności i dynamiki formy urbanistycznej, Politechnika Gdańska, Gdańsk 2013.
Zawadzka M., Miejsce-zetknięcia-fasad. Niewidzialny nośnik spójności oraz dynamiki formy, „Teka Komisji Architektury i Urbanistyki PAN oddział Kraków”, tom XLV, 2017, s. 375–386.
Zawadzka M., Fasada Wrzeszczańska. Kamienica Pierzejowa, Akademia Sztuk Pięknych, Gdańsk 2020.
Monika Zawadzka by Rafał Placek
Monika Zawadzka architektka, antropolożka i badaczka miejskości, wykładowczyni i edukatorka, związkowczyni i artywistka; doktora architektury i urbanistyki, doktora habilitowana sztuki, profesora Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.
Od ponad dwudziestu lat bada typową architekturę zwartego miasta europejskiego, koncentrując się na fasadach, pierzejach, przestrzeniach publicznych ulic i placów oraz na lokalnej tożsamości formy urbanistycznej. Prowadziła badania w niemal pięćdziesięciu miastach europejskich. Łączy terenowe badanie miasta, analizę morfologiczną i typologiczną miejskiej architektury z antropologicznym oglądem relacji człowieka z miejską niszą, którą zamieszkuje. Wyniki badań rozwija w studiach i projektach, poszukując dla nich autorskich form wyrazu – w grafice, fotografii, obiektach przestrzennych, instalacjach i tekstach.
Równolegle do narzędzi analogowych rozwija cyfrowy warsztat badania miasta. Wykorzystuje fotografię cyfrową, dronową i ortofotografię, pomiary elektroniczne, skanowanie przestrzenne oraz modelowanie 3D. W ostatnich latach włącza do badań kolaborację z modelami maszynowymi.
Szczególne miejsce w jej praktyce zajmują miejskie analizy Gdańska i Gdyni, których kolejne dzielnice stają się dla niej polami badań, eksperymentów artystycznych i przestrzeniami transformacji. Mieszka w Gdańsku, na Aniołkach.
Nadesłał:Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej
Kto w tym roku otrzyma Nagrodę Tischnera?
Outsiderzy wchodzą na Scenę Niewykluczoną
FORMACJE: MŁODA GENERACJA I MISTRZOWIE.
MINORIA Józefa Krzysztofa Oraczewskiego
Dubai Design Week
Wernisaż wystawy plakatów „PIĘKNO URATUJE ŚWIAT” autorstwa Konrada Zająca!
Jerzy Starak pierwszym laureatem nagrody Ossolineum Sume Superbiam Quaesitam Meritis
Van Rij Gallery Wystawa Era Cieni wystawa solowa Natalia Rybka
Wanda Rutkiewicz na K2.
Wajda pozostaje inspiracją dla współczesnych twórców i przypomina o odpowiedzialności artysty
Open Eyes Art Festival 2026: krakowska ASP otwarta od świtu do zmierzchu