Świat rzeźb Eugeniusza Sawczyna i projekt przywracania pamięci

Ocena:

4/5 | 11 głosów

„Pożegnanie” (1998) – ostatnia rzeźba Eugeniusza Sawczyna – może być dobrym wejściem w jego twórczość: kameralną, a przy tym zaskakująco intensywną. Właśnie wokół takich prac rośnie dziś projekt, którego celem jest udokumentowanie i zabezpieczenie rozproszonej spuścizny artysty oraz przywrócenie jej do obiegu wystawienniczego i badawczego.

Świat rzeźb Eugeniusza Sawczyna i projekt przywracania pamięci - image

Twórczość Eugeniusza Sawczyna (1956–1998) układa się w niewielkie, przestrzenne rzeźby oraz plakiety tworzące tematyczne serie. Formy te emanują odrębnością, intymnością i – na pierwszy rzut oka – osamotnieniem. Jednak ta samotność jest w ostatecznym rachunku pozorna: w jego pracach pojawia się jeszcze jeden wymiar, otwierający przedstawione postacie, a także nas, widzów, na świat duchowy. To właśnie tam pojawia się nadzieja na przezwyciężenie ludzkiej skończoności i uczestnictwo w innego rodzaju wspólnocie – wspólnocie dusz. Sawczyn potrafił ten duchowy wymiar dostrzec w najdrobniejszej manifestacji życia: w człowieku, w ptaku, w opadłym liściu.

W twórczości Sawczyna powraca myśl, że „choć jej materią jest metal – chodzi o ekspresję światła”. Ten paradoks dobrze opisuje sposób, w jaki artysta prowadzi opowieść: brąz i drewno nie ciężą, lecz pracują jak źródło i ekran światła – wydobywają ciszę, zatrzymują czas, zmuszają do uważności.

Ilustracja: Eugeniusz Sawczyn, - Pożegnanie (1998) – ostatnia rzeźba artysty, brąz, drewno | 43×37×74 cm.

„Pożegnanie” z 1998 roku – ostatnia rzeźba artysty – ma w sobie tę szczególną kondensację, którą czuje się u twórców na granicy domknięcia. To praca, w której forma nie podnosi głosu, ale nie pozwala przejść obojętnie: napięcie buduje się w rytmie płaszczyzn, w precyzji detalu, w milczeniu materiału. Prof. Adam Brincken pisał o rzeźbach Sawczyna, że „uwodzą kameralnością ciszy”, a o jego brązowych plakietach – że są „monumentalne i intymne jednocześnie”.

Biografia Sawczyna jest krótka i intensywna. Urodził się w 1956 roku w Olszanicy, uczył się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych im. Stanisława Wyspiańskiego w Jarosławiu, następnie studiował rzeźbę w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Po dyplomie (1981) pozostał na Wydziale Rzeźby, pracując do 1990 roku jako asystent, a potem adiunkt. W 1990 roku wyemigrował do Kanady; zmarł w Toronto w 1998 roku. W tym właśnie pęknięciu – między Polską a Kanadą – rozproszyła się także część jego dorobku i archiwum.

Z tej potrzeby wyrasta projekt „Odkrywamy na nowo twórczość Eugeniusza Sawczyna”, realizowany przez Fundację Sztuka Obecna. Przedsięwzięcie polega na systematycznym katalogowaniu, digitalizacji i dokumentowaniu prac oraz materiałów źródłowych (fotografie, ślady wystaw, korespondencja), tak aby możliwe było rzetelne opracowanie i ponowne udostępnianie dorobku – w internecie, w publikacjach, a docelowo także na wystawach. Jak podkreśla dr hab. Katarzyna Chrudzimska-Uhera, „materiały źródłowe (…) wymagają zebrania, uporządkowania i analizy”, a opracowanie syntetycznego zarysu monograficznego byłoby ważnym dopełnieniem wiedzy o polskim życiu artystycznym drugiej połowy XX wieku.

Partnerami projektu – a zarazem instytucjami obejmującymi go honorowym patronatem – są: Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku oraz Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie. To wsparcie wzmacnia merytoryczną wiarygodność przedsięwzięcia i otwiera przestrzeń do dalszej obecności twórczości Sawczyna w obiegu instytucjonalnym. Fundacja Sztuka Obecna, działająca na styku ochrony dziedzictwa i współczesnych narzędzi komunikacji, traktuje sztukę jako przestrzeń dialogu między ludźmi, pokoleniami i tradycjami – i właśnie w takim duchu prowadzi prace dokumentacyjne.

Projekt ma charakter otwarty. Do współpracy zaproszone są instytucje, kuratorzy, badacze, kolekcjonerzy oraz osoby prywatne, które posiadają prace Sawczyna lub archiwalia dotyczące jego życia i działalności. Każdy „ślad” – zdjęcie, katalog, zaproszenie, wzmianka prasowa – może okazać się elementem układanki, która pozwoli pełniej opowiedzieć o artyście i jego świecie.